De Collectie Vertelt… over de Groote Beer


De Groote Beer vervoerde in april/mei 1951 ca. 770 Molukse passagiers van Java naar Nederland. In het leven van sommige jonge Molukkers speelde deze boot enkele jaren later weer een rol.

De Groote Beer was gebouwd in 1944 in opdracht van de Amerikaanse overheid door Permanent Metals Corporation op de werf van Portland, Oregon (USA). De boot, van het type Victory, was in eerste instantie bestemd als troepentransportschip. De oorspronkelijke naam luidde Costa Rica Victory. Aan het einde van 1946 werd het schip samen met twee zusterschepen aangekocht door de Nederlandse overheid. Deze gaf de drie boten de namen Groote Beer, Zuiderkruis en Waterman. Deze drie schepen werden vanaf 1947 door de Nederlandse regering ingezet voor troepentransporten naar en van Indonesië. Er was plaats aan boord voor circa 1.600 manschappen in grote slaapzalen. Nadat een deel als hospitaalschip was ingericht, kon de Groote Beer ongeveer 810 personen vervoeren.

Kussengevecht (beelden uit dvd De Overtocht, MHM)

In haar militaire functie verzorgde de Groote Beer in 1951 ook een van de transporten van Molukse militairen en hun gezinnen naar Nederland. Als troepentransportschip voer de Groote Beer onder beheer van de Stoomvaart Maatschappij Nederland te Amsterdam. Ze vertrok op 13 april 1951 vanuit Tandjung Priok. Op 30 april werd aan boord Koninginnedag gevierd met allerlei spelletjes en kussengevechten zoals de zien is op de film die bestaat van deze reis (zie hieronder). Tijdens de reis bleek een van de passagiers, een pleegdochter van de familie Latuny, pokken te hebben. Vanwege de besmettelijkheid moest het hele schip in quarantaine bij aankomst in Port Said. De patiënte werd van boord gehaald, alle opvarenden kregen een inenting en het ziekenverblijf, beddengoed en kleding werden gedesinfecteerd. Op 2 mei  werd  de Groote Beer pokkenvrij verklaard en mocht ze verder varen om op 13 mei in de haven van Amsterdam te arriveren.


Herinneringen van mevr. M.A. Akihary

Nog in 1951 werd de Groote Beer, net als haar twee zusterschepen, ingericht als emigrantenboot met capaciteit voor ongeveer 850 landverhuizers. Daarbij kwam zij in beheer bij de Holland-Amerika Lijn (HAL). In 1960 werden de drie boten overgedaan aan Scheepvaart Maatschappij Trans Ocean.
In die tijd was voor de Molukkers in de woonoorden de Zelfzorgregeling ingegaan. De mensen werden gestimuleerd om werk te zoeken. Dhr. Verboom van het CAZ hield voorlichtingsavonden in de woonoorden, bedoeld om jongemannen te werven voor de scheepvaart. In Pertemuan, de krant die het CAZ in de woonoorden verspreidde, kwam een Scheepvaartrubriek: avontuurlijke verhalen van schepelingen met foto’s van verre oorden en uitleg hoe je je kon aanmelden. Begin 1958 werkten er reeds 100 Ambonese schepelingen op vracht- en passagiersschepen zoals de Maasdam, Nieuw-Amsterdam, Statendam, Rijndam en de Groote Beer. Zo vertrok de Groote Beer op 31 oktober 1958 met  F. Wattimena, J. Nanlohy en G.G. Kedong voor een reis naar Zuid-Afrika en Australië.


Pertemuan 1958, nr 7


Schepeling G.G. Kedong uit woonoord Blerick werkzaam op de Groote Beer, in New York (MHM)


Pertemuan 1962, nr. 2

In de jaren zestig liep de Nederlandse massa-emigratie per schip af. In 1964 werd de Groote Beer verkocht aan de Griekse reder Ladvis als charterschip. Zo vervoerde zij vanuit Noord-Afrika en de Levant groepen pelgrims naar Mekka. In 1965 charterde de HAL het schip voor een aantal studentenreizen, overwegend vanuit Canada. Daarbij droeg zij opnieuw de naam Groote Beer. Op één van die reizen voer een Molukse studente mee:  op 23 augustus 1965 vertrok mej. Jossy Keiluhu na haar kandidaats Niet-westerse sociologie vanuit Rotterdam om verder te studeren in Amerika.
In 1967 werd de Groote Beer in Griekse wateren weer omgedoopt tot Marianne IV. Ze zou echter niet meer onder die naam varen. Het schip werd in 1970 in Eleusis (Griekenland) gesloopt.



Dvd De Overtocht is verkrijgbaar voor 15 euro (incl. verzendkosten) door een mailtje te sturen naar Nanneke Wigard

Bronnen:
De Aankomst
Bootboek Pelita/LSMO   
Artikel in Marinjo 2012, nr. 3, p. 12-13: “1951: de reis van de Groote Beer naar Nederland” door Jim Worung
Pertemuan 1965, nr. 9


Laatst bijgewerkt: 11 juli 2016