Dat andere plaatje

Column van Fridus Steijlen

Als ik les geef of een lezing hou over Molukkers als ‘Ethnic soldiers’, als speciale militairen in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) dan vertel ik ook altijd dat er Molukkers waren die er juist voor kozen om zich tegen de Nederlanders te verzetten. Niet alleen Pattimura en Martha Christina Tiahahu in het begin van de negentiende eeuw kwamen in opstand tegen het koloniale gezag. Ook in het begin en midden van de twintigste eeuw was er verzet. Zoals door A.J. Patty, die de Serikat Ambon oprichtte als onderdeel van de Indonesische nationalistische beweging, en door Molukkers die tijdens de revolutie aan republikeinse zijde vochten in het Pattimura Bataljon. Ik vertel over Om Luhu die ik afgelopen november interviewde. Hij vertelde hoe hij als vijftienjarige in Surabaya lid was van de Indonesisch Molukse jongerenafdeling die tegen de Engelsen vocht.
In mijn powerpoints ondersteun ik dat verhaal met de beroemde foto van A.J. Patty en met de foto waarin Om Joost Muskita is te zien die in 1950 de aanval op de RMS op Ambon leidde. Om Joost is een ex KNIL-er die voor de Republiek koos, vertel ik er altijd bij. Ik probeerde me ook vaak een voorstelling te maken van dat Pattimura Bataljon of van die groep waar Om Luhu lid van was. Een concreet beeld helpt namelijk om je een voorstelling te maken van de geschiedenis.




En plotseling waren ze daar: die andere plaatjes. Van Molukse paramilitaire troepen aan Indonesische zijde. Twee foto’s in een tentoonstelling in Fort Vredeburg in Yogyakarta, die ik begin maart bezocht. Op de ene foto zit de gouverneur van de Molukken – uiteraard de gouverneur die door de Indonesische regering was benoemd – Latuharhary tussen leden van de Laskar Maluku, de Molukse paramilitaire eenheid. Op de andere foto staat de Molukse paramilitaire eenheid in gelid. De foto’s waren gemaakt in Yogyakarta ter gelegenheid van de benoeming van een centrale raad ter coördinatie van de strijdtroepen. Dat was op 12 november 1946, ruim een jaar na de onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië. Yogyakarta was indertijd de tijdelijke hoofdstad van de Republiek Indonesië en er was behoefte aan meer coördinatie tussen paramilitaire groepen en het Indonesische volksleger. De voorzitter van die raad werd generaal Surdirman, die in 1945 tot  oppercommandant van het Indonesische leger was benoemd. Er waren bij zijn benoeming in 1945 wel andere militairen met meer ervaring, zoals de ex KNIL-militair Nasution. Maar de KNIL-achtergrond van Nasution lag gevoelig en het was de bedoeling dat de nieuwe oppercommandant troepen en eenheden met verschillende achtergronden bij elkaar kon brengen. Logisch dus dat Sudirman een jaar later, in 1946, ook de centrale raad ter coördinatie van de strijdgroepen ging leiden.

Terug naar de forto’s in Vredeburg. De activiteiten rond de samenstelling van de raad bestonden onder meer uit parades. De foto’s geven een mooi beeld van de manier waarop de verschillende strijdgroepen zich manifesteerden. Naast de Molukse laskar, was er een speciale vrouweneenheid, een laskar Hisbullah (partij van God) en een aantal strijdgroepen uit andere delen van Indonesië: laskar Kalimantan, laskar Sunda Kecil (Bali tot min of meer de Zuidoost-Molukken) en de laskar Kebaktian Rakyat Indonesia Sulawesi (KRIS; eenheid van toegewijde Indonesiërs uit Sulawesi). De KRIS bestond vooral uit mensen uit Makassar en Noord Sulawesi (Menado) die op Java woonden.

Toen ik de foto’s van de Laskar Maluku zag, dacht ik: ‘ha eindelijk!’ Ik zag bij wijze van spreken Om Luhu voor me, zittend in het gras, pratend met Latuharhary over de strijd en de toekomst van de Molukken die op dat moment weer in handen van Nederland waren. Wat ik me realiseerde is dat er toen gesproken werd over de Molukken, Maluku, en niet Ambon. Het was een Laskar Maluku en geen Laskar Ambon! Was dat omdat Ambon in de context van de strijd te veel geassocieerd werd met de Ambonese KNIL-soldaten? Of werd Maluku gezien als moderner en meer op de toekomst gericht? Helaas gaf Vredeburg me daar nog geen antwoord op.

 

 

Laatst bijgewerkt: 13 maart 2019