De Molukse vrouw vormt de veerkracht van de gemeenschap


De fototentoonstelling Mahina – Een ode aan de vrouw, is samen met de verhalen van de geportretteerden, een cultureel project van Collectief Teru, dat bestaat uit Atêf Sitanala, Jaïr Pattipeilohy en Lesli Taihuttu. Drie vrienden met een gezamenlijke passie voor verhalen, fotografie en de Molukse cultuur in het bijzonder. Teru betekent drie en verwijst naar hun samenwerking.
De reizende fototentoonstelling Mahina streek de afgelopen maand juni neer op de locatie VOX-POP van de Universiteit van Amsterdam, in het hartje van de hoofdstad. Onder grote belangstelling werd op 13 juni jl. een speciaal publieksprogramma gelanceerd als onderdeel van de tentoonstelling: de Mahina Talks.

De jonge vrouwelijke percussionisten Rumahlaiselan van Tiga Batang Rumah openden op krachtige wijze deze eerste Mahina Talks. Jaïr Pattipeilohy vertelde vervolgens waarom hij samen met Atêf Sitanala en Lesli Taihuttu het project Mahina startte: “Omdat mijn vader mij altijd geleerd heeft om veel respect te betonen voor de Molukse vrouw als draagster van onze cultuur. Dat respect heeft geresulteerd in Mahina - Een ode aan de vrouw.”


Rocky Tuhuteru (r) in gesprek met Jaïr Pattipeilohy (l) en Lesli Taihuttu (m) (MHM)

Verschillende deskundigen hielden vervolgens de positie van de vrouw in de Molukse gemeenschap tegen het licht. Zo haalde Fridus Steijlen, bijzonder hoogleraar Molukse Migratie en Cultuur in Comparatief Perspectief,  een herinnering op aan een vrouw in de Molukken, die door haar vastberadenheid zonder kaartje plaats nam in de boot naar Saparua door slechts aan te kondigen dat zij niet zomaar op de boot zit naar Saparua: “Want als ik niet naar Saparua zou gaan zou ik niet op deze boot zitten…” Daarna betoogde hij dat deze anekdote exemplarisch is voor de veerkracht van Molukse vrouwen. Een veerkracht die ervoor zorgde dat de gehele Molukse gemeenschap het hoofd boven water hield in moeilijke tijden. Bijvoorbeeld tijdens en na de komst in Nederland. Die belangrijke rol bleef lange tijd onzichtbaar. Later, in de zeventiger jaren, kwam ook de emancipatiebeweging onder Molukse vrouwen op gang. Om daarmee ook een zichtbaarder positie op te eisen.


Francy Leatemia (MHM)

Socioloog Francy Leatemia-Tomatala sloot aan met observaties over hoe er binnen de Molukse gemeenschap zelf werd gereageerd op de emancipatiebeweging van Molukse vrouwen: “In eerste instantie werd er afwerend gereageerd: ‘Zoiets doe je niet’ was de primaire reactie als een meisje bijvoorbeeld voor haar studie op kamers wilde gaan wonen. De vrouw hoefde eigenlijk niet meer te emanciperen. De gemeenschap des te meer!”
Ze stipte ook een aantal onderbelichte omstandigheden aan in de geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland: het relatief hoge aantal vrouwen dat al op jonge leeftijd hun veel oudere echtgenoten, die dienst hadden gedaan bij het KNIL, de Marine of de Landmacht, verloor. Deze weduwen stonden er vaak alleen voor. Niet in de laatste plaats omdat ze door andere Molukse vrouwen met argusogen werden bekeken: “Zomaar aan de buurman vragen om even te helpen met een lampje indraaien, was er niet bij. Er was veel jaloezie en achterdocht.” Ongeveer een kwart van de vrouwen van deze militairen was bovendien van oorsprong niet-Moluks maar afkomstig van andere eilanden zoals Java, Borneo of Sumatra. Zij werden daarom door andere Molukkers niet altijd correct bejegend.


Syl Belserang (MHM)

Een van de geportretteerden in de tentoonstelling Mahina – Een ode aan de vrouw is Syl Belserang uit Breukelen. Zij poseerde samen met haar dochter en haar zus Maggy. Syl Belserang maakte tijdens de Mahina Talks veel indruk met een mythisch verhaal over een eiland in de Molukken waar vrouwen het voor het zeggen hadden. En dat eigenlijk niet bestond maar op gezette momenten toch waarneembaar bleek. Het zijn deze juweeltjes uit de Molukse verhalencultuur die ook de belangrijke rol van de Molukse vrouw als draagster van cultuur, benadrukken en doorgeven aan volgende generaties.


Tiga Batang Rumah (MHM)

Met een statement over de betekenis van de tifa (trommel) en het belang van de overdracht van deze culturele waarden, sloten Jermaine, Ghilaine en Tabitha van Tiga Batang Rumah de Mahina Talks af.

Het collectief Teru, de producenten van het programma, werkt hierin intensief samen met het Moluks Historisch Museum en Tuhuteru en Partners en wordt daarbij ondersteund door het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Vanaf 7 juli tot en met 2 september is Mahina – een ode aan de vrouw, te zien in het Nationaal Monument Kamp Vught. De toegang is € 7,50.


 
 
Laatst bijgewerkt: 11 juli 2018