Diversity, identity and Kemalukuan in diaspora


Voor de derde keer vond van 6 tot 9 november jl. de Conferentie Kebudayaan Maluku plaats op de Aru-eilanden in Dobo, in combinatie met The International Maluku Research Conference. Sinds 2014, toen de allereerste Conferentie Kebudayaan werd gehouden, is 6 november uitgeroepen tot Hari Kebudayaan Maluku (dag van de Molukse cultuur). Aan vrijwel iedere Kebudayaan of Research conferentie namen een of meerdere onderzoekers uit Nederland deel. Deze keer waren dat Wim Manuhutu, Verry Patty, Fridus Steijlen en Jeanny Vreeswijk-Manusiwa.

De voorbereidingen werden al besproken in februari van dit jaar. Hermien Soselisa, lid van de conferentieorganisatie, de Lembaga Kebudayaan Daerah Maluku (LKDM) en hoogleraar aan de Universitas Pattimura in Ambon, was in Nederland ter gelegenheid van de inauguratie van Fridus Steijlen. Zij vertelde over de voorbereidingen van de conferentie die al in volle gang waren. Zo zou er een ‘try-out’ gehouden worden in Dobo waarin de hele logistiek zou worden doorgenomen. Dus eigenlijk was het nog wel spannend of Dobo geschikt genoeg zou zijn om de conferentie te organiseren en of Dobo de vele gasten wel op kon vangen.
Nu is een conferentie bijwonen in Ambon op zich al spannend. Het blijft altijd een beetje onduidelijk hoe het precies zal gaan. Het programma komt op zijn vroegst een dag van te voren, de locatie is al wel bekend en ook het logeeradres is al bevestigd. Maar de tijden kunnen steeds voor verrassingen zorgen.

Een conferentie in Dobo vraagt om nog iets meer mentale aanpassing. Een blik op de kaart leert je dat Dobo ongeveer twee uur vliegen of een paar dagen varen van Ambon ligt. Eenmaal per dag is er een vlucht van Ambon naar Dobo en weer van Dobo terug naar Ambon. Mis je een vlucht dan kun je je strakke planning wel vergeten. Uiteindelijk blijkt de vlucht geregeld en vertrekken alle onderzoekers en een team van Universitas Pattimura naar Dobo. Op de luchthaven wachtte een officieel ontvangst in de brandende zon en kreeg een van de wetenschappers, Hans Hägerdal, hoogleraar aan de Zweedse Linneaus Universiteit, een mooie krans omgehangen. In colonne werden alle gasten in zwarte auto’s naar het vertrek van de Bupati Kepulauan Aru, Johan Gonga, gebracht voor een welkomstlunch. Intussen was nog steeds niet bekend wie in welk hotel zou overnachten. Bovendien werden de gasten na de lunch nog niet naar het hotel gebracht, maar kregen enkelen, waaronder de mensen uit Nederland, de gelegenheid om op de campus alvast kennis te maken met de studenten van UnPatti Dobo. Overigens een prachtige ervaring.


Kennismaking met studenten van de campus


Opening van de conferentie

De volgende dag startte de conferentie met een twee uur durende openingsceremonie. Een tweedaagse marathon van presentaties ving aan. Om een indruk te krijgen, hier een aantal onderwerpen: Keynote spreker Hans Hägerdal sprak over de positie van Aru in de lokale en regionale geschiedenis van Maluku. Zo zouden huidige administratieve grenzen er in het verleden niet toe doen. Dat Aru een rijk onderzoeksgebied is kwam sterk naar voren uit de presentaties van archeoloog Joss Whitaker die de eerste resultaten van zijn onderzoek in Ujir liet zien. Historicus Emily Wellfelt vertelde over het gebruik van paradijsvogels in Europese mode en haar collega Ligia Giay gaf een presentatie over de lotgevallen van een Australische parelvisserijonderneming op Aru. Bijzonder was de bijdrage van taalwetenschapper Antoinette Schapper die haar boek over de gemeenschap in Ujir presenteerde. Het is een boek dat bedoeld is voor de gemeenschap als wederdienst voor het feit dat ze hebben meegewerkt aan haar onderzoek. Tijdens de voorbereiding in Nederland gaf Antoinette al aan dat ze iets terug wilde doen voor de mensen die haar aan gegevens hebben geholpen tijdens haar onderzoek.


Wim Manuhutu met Birgit Braeuchler van Monash University Melbourne


Jeanny Manusiwa vertelt over een foto uit de MHM-collectie

Terwijl Wim Manuhutu vertelde over het belang van bestudering en duiding van historische bronnen, gingen de presentaties van de andere onderzoekers uit Nederland over de Molukse gemeenschap in Nederland. Deze onderwerpen vielen onder het thema Diversity, identity and Kemalukuan in diaspora. Fridus Steijlen ging onder andere in op de verschillende organisatievormen, maatschappelijk als ook politiek, waardoor ook de RMS ter sprake kwam. Verry Patty sprak over de plek die kerk, geloof en religie inneemt in de Molukse gemeenschap in Nederland. Jeanny Manusiwa gaf in grote lijnen aan hoe in bijna 70 jaar tijd de Molukse gemeenschap zich heeft ontwikkeld. Een foto, uit de collectie van MHM, van de eerste Molukkers op een van de boten die in 1951 in Nederland aankwam, liet een stilte in de zaal vallen. De opmerking dat verwantschap, gezamenlijke geschiedenis en gedeelde culturele elementen bijdragen aan het gevoel van kemalukuan, in Maluku of in diaspora, werd aanleiding voor een afspraak met de decaan van UnPatti, tevens voorzitter van de LKDM, Tonny Pariela. We bespraken hoe we de nieuwsgierigheid naar elkaars geschiedenis en elkaars ontwikkelingen om zouden kunnen zetten in een onderzoeksproject. De volgende Conferentie Kebudayaan Maluku staat gepland in november 2020 , in Piru op Ceram. Wie weet kunnen de komende twee jaar al uitwisselingen gestart worden.


Ontvangstceremonie Papakula

De conferentie werd afgesloten met een boottocht naar de dorpen Papakula en Wakua. Een tocht die deed ervaren hoe groot de Aru-archipel is. Aan de vaartijden moest nu wel nauwkeurig gehouden worden, omdat het getij aangeeft wanneer het veilig is om aan te meren of te vertrekken van een eiland. De inwoners van Papakula op Kobroor zorgden voor een indrukwekkende adatceremonie bij aankomst. Het dorp Wakua op Wokan schijnt bezocht te zijn door de natuuronderzoeker Alfred Russel Wallace die in 1857 meerdere maanden op Aru doorbracht. In de avond keerden we terug naar Dobo, onder de indruk van de oevers, van de ontmoetingen in de dorpen en van de zonsondergang.

Conferentie Kebudayaan Maluku en The International Maluku Research Conference
In 2014 werd de eerste Conferentie Kebudayaan Maluku in Ambon gehouden. In 2016 vond de tweede conferentie plaats in Namlea, Buru en daar werd bekend gemaakt dat de volgende conferentie in 2018 in Dobo zou worden georganiseerd. Tijdens de eerste conferentie in Ambon werd namelijk door de vertegenwoordigers van de verschillenden districten al aangegeven dat als de cultuur van Maluku tijdens de conferenties besproken zou worden, dit niet alleen maar in Ambon moest plaatsvinden.
The International Maluku Research Conference startte in 1990 in Hawaï waar destijds professor James Collins verbonden was aan de plaatselijke universiteit. Er volgden nog vier conferenties waarvan nog een in Honolulu (1992), twee in Ambon (1994, 1996) en een in Darwin (1999). Voor de zesde keer kwamen dan nu verschillende wetenschappers bijeen in Dobo.

Foto's: Jeanny Vreeswijk-Manusiwa






Laatst bijgewerkt: 16 dec. 2018