Katong Batja/wij lazen


In ‘Katong batja/Wij lazen’ zetten wij voor u nieuwe publicaties die relevant zijn voor het Molukse verhaal op een rij. Met enige regelmaat bespreken wij recente artikelen, boeken of films, video’s of multimediale publicaties. Het zijn publicaties die gaan over Molukkers in Nederland, over de Molukken of over zaken die belangrijk zijn voor Molukkers. Het gaat zowel om fictie als non-fictie, populair en wetenschappelijk, verschenen bij uitgeverijen of in eigen beheer, zowel in het Nederlands als in het Maleis, Indonesisch of Engels.

In deze ‘Katong Batja’ bespreken wij drie publicaties die gemeen hebben dat ze over de dekolonisatieperiode van Indonesië gaan, maar tegelijkertijd volstrekt verschillend zijn wat betreft inhoud.

De eerste is ‘Massa-executies op Sulawesi; Hoe Nederland wegkwam met moord in Indonesië’ door Manon van den Brekel. ‘Massa-executies’ is zoals de schrijfster zelf aangeeft, een journalistiek historisch product en moet niet op haar historische merites worden beoordeeld. Het boek gaat over de executies die werden uitgevoerd door Majoor Stufkens van het KNIL, en onderluitenant Vermeulen en kapitein Rijborz van het Korps Speciale Troepen. Ook zij pasten de door Westerling op Sulawesi geïntroduceerde standrechtelijke executies toe. Van Brekel publiceerde eerder in De Correspondent en maakte bekend dat zij lijsten had gevonden met de slachtoffers van de acties van Westerling in Sulawesi. Daarop stonden, volgens haar, grotere aantallen dan tot dan toe bekend was. Of dat klopt - Willem IJzereef noemde ook al grote aantallen in zijn boek ‘De Zuid-Celebes affaire’- is niet zo interessant. In haar boek beschrijft Van Brekel haar zoektocht naar de gewelddadigheden gepleegd door ondergeschikten van Westerling. De man zelf was niet aanwezig bij de gewelddadigheden, ook al menen sommige getuigen dat hij dat wel was. Van de Brekels boek is in zekere zin een zoektocht langs de monumenten die in Zuid-Sulawesi zijn opgericht voor de mannen en vrouwen die door Westerlings troepen werden gedood. Van Brekel is door het gebied rondgeleid door een medewerker van het Comité Nederlandse Ereschulden dat betrokken is bij de rechtszaken tegen de Nederlandse Staat. Dat kan natuurlijk de verhalen kleuren, wat niet wegneemt dat de reflectie op de verhalen rond de monumenten een angstwekkende stilte van ontzag oproept voor wat er in januari-februari 1947 in dit kleine gebied in Indonesië heeft plaatsgevonden.  ‘Massa-executies op Sulawesi’ is uitgegeven door WalburgPers en ligt voor € 19,95 in de boekhandel.



Het tweede boek is een indrukwekkend verslag van Ronald Nijboer, kleinzoon van een Indië-veteraan die zijn opa achterna reist. In ‘Tabé Java Tabé Indië, de koloniale oorlog van mijn opa’ construeert Nijboer op basis van een persoonlijk archief van dagboeken, brieven en foto’s de uitzending van zijn opa. Opa Evert-Jan Nijboer woonde in Hardenberg en meldde zich direct na de bevrijding van Nederland als oorlogsvrijwilliger. Op zoek naar avontuur weg van de landbouwgronden, maar ook om iets voor Nederland te doen. Zijn broer Gerrit-Jan meldt zich ook. Het verhaal van beide broers is dat van veel OVW-ers van het eerste uur. Het duurt lang voordat zij in Indië aan land mogen en als ze dan aan land gaan, volgt de confrontatie met  het onbekende land en de Indonesische strijd. Ronald beschrijft hoe zijn grootvader verliefd wordt op het land, hoe hij zelfs overweegt om zich er te gaan vestigen en hoe de relatie met geliefden in Nederland onder druk komt te staan. Hoe hij nieuwe vrienden maakt en op een gegeven moment er toch voor kiest om terug naar Nederland te gaan. In twee epilogen trekt Ronald Nijboer de lijn van zijn opa’s uitzending door naar zijn leven in Nederland. Naar de thuiskomst, het oppakken van het reguliere leven en hoe publiciteit rond de ‘politionele acties’ in de jaren zestig zijn opa moet hebben geraakt. Evert-Jan Nijboer was geïnteresseerd in de politiek en wat er om hem heen gebeurde. Dat moet ongetwijfeld te merken zijn in zijn dagboek en brieven. Kleinzoon Ronald heeft daar dankbaar gebruik van gemaakt om een levendig en persoonlijk verhaal van zijn opa te kunnen schrijven. Door de ervaringen van zijn eigen reis en historisch bronnenmateriaal in het boek te verwerken  heeft Ronald Nijboer bovendien een mooi evenwichtig historisch document geschreven. ‘Tabé Java Tabé Indië’, een uitgave van HarperCollins ligt voor € 19,99 in de boekhandel.

De derde publicatie heet ‘Pré-politionele actie in Palembang, 1-5 januari 1947 Perang Lima Hari Lima Malam’ en is samengesteld door Marlies ter Borg-Neervoort. Het is een work in progress waarin Ter Borg-Neervoort documenten en een reisverslag van Marjolein van Pagee over het gewapende treffen in Palambang in januari 1947 gedurende Lima hari lima malam (vijf dagen en nachten) heeft samengebracht. Als er nieuwe documenten opduiken, zal Ter Borg-Neervoort deze toevoegen, vandaar ‘in progress’. Ter Borg-Neervoort was zelf in 1948 bij Palembang geboren en ontdekte tijdens een reis in 2013 een monument dat herinnerde aan het gewelddadige treffen in 1947. Daar begon haar zoektocht. De strijd in 1947 ging over de controle van de haven en de rivier die door Palembang stroomt. Nederlandse troepen namen de controle daarover met geweld van de Indonesiërs over. Dat was nog voordat de eerste zogenaamde politionele actie van start ging. Vandaar dat Ter Borg-Neervoort schrijft over een pré-politionele actie. Het bij elkaar brengen van allerlei documenten lijkt een mooi project, maar heeft vooral zin als ze ook geduid  worden of in ieder geval voorzien van informatie zodat de lezer kan oordelen wat de waarde ervan is. Ter Borg-Neervoort doet dat helaas niet. Ook het reisverslag van Pagee, die Palembang met de zoon van Ter Borg-Neervoort bezocht, is wat aan de magere kant: een korte beschrijving van welke mensen zij spraken en wat die in grote lijnen wel of niet konden vertellen. Het is goed dat dit nog een work in progress is, dat gebruikt kan worden voor verder onderzoek. ‘Pré-Politionale Actie in Palembang’ is voor € 14.62 te bestellen via mijnbestseller.nl en andere online boekwinkels.

 

Laatst bijgewerkt: 7 nov. 2017