Verkiezingsconference en solidariteit

Column van Fridus Steijlen

En daar was het ineens! In de 49ste minuut van de verkiezingsconference van Freek de Jonge op 13 maart 2017: een stukje Molukse geschiedenis. Met op de achtergrond een foto uit 1977 van de met kogels doorboorde trein bij De Punt, vertelde hij over de komst van Molukkers, aan wie van alles was beloofd en die vervolgens werden ‘vernederd’, ‘belazerd’ en ‘verneukt’. En dat dit een generatie lang goed ging, maar niet veel langer. Waarop hij refereerde aan een actie in de Indonesische ambassade in 1975 en treinkapingen en een actie in een kleuterschool en dat ze in 1977 dood moesten.
Freek de Jonge vervolgde met te vertellen dat wat ooit de meest patriottische mensen waren - want ooit vochten ze voor Nederland tegen Indonesië tijdens de onafhankelijkheidsoorlog tussen 1945 en 1949 - toen in 1977 dood moesten. En niet zo’n beetje dood. En dat Dries van Agt, indertijd als CDA-minister onder andere verantwoordelijk voor de beëindiging van de kaping bij De Punt, nu kritisch was op het CDA omdat hijzelf in de loop der jaren genuanceerder over de Palestijnse kwestie was gaan denken. Waarna Freek de Jonge het thema afsloot door te stellen dat Dries van Agt ook maar eens bloot moest geven wat er echt in die trein was gebeurd, want daar was hij tenslotte ook verantwoordelijk voor. Het publiek applaudisseerde voor deze stellingname.

Mijn eerste reactie was gereserveerd. Gebruikte deze conferencier de Molukse geschiedenis voor de schone schijn, was het echt solidariteit of wilde hij zichzelf ‘aan de goede kant van de geschiedenis’ plaatsen? Historisch en feitelijk klopte zijn conference niet helemaal. Er was geen vrije republiek beloofd, er was geen gijzelingsactie in een kleuterschool geweest. Bovendien resoneerde in mijn geheugen nog het optreden van Freek de Jonge in 2010 in Zeeland, tijdens de presentatie van het boek ‘Molukkers in Zeeland, 1951-2009’ van Henk Smeets en Corzas Nanuruw. De Jonge was gevraagd om een korte sketch te doen. Hij was als zoon van een predikant vanuit het Noorden van Nederland in Zeeland komen wonen en had daar contact gekregen met Molukkers. Die ervaring had hij in een van zijn conferences verwerkt en zou hij tijdens de boekpresentatie opvoeren. Daarna liet hij zich ineens in emotionele bewoordingen uit over het onrecht dat Molukkers was aangedaan en dat hij vond dat de Nederlandse overheid haar excuses moest aanbieden. En… als Molukkers dat wilden en hem daarbij nodig hadden, wilde hij hen wel komen steunen. De Jonge gaf geen enkel signaal dat hij wist wat er tussen de aankomst en 2010 allemaal al was gebeurd. Dat er in 1986 bijvoorbeeld een Gezamenlijke Verklaring was geweest. Dat was weliswaar geen excuus maar ook weer niet een gebaar dat je kunt veronachtzamen.

Freek de Jonge tijdens boekpresentatie in het Zeeuws Archief, 30 maart 2010 (MHM)

Ik vroeg mij indertijd al af waar dat soort ongrijpbare en op nagenoeg geen historische kennis gebaseerde solidariteit en vooral emotie vandaan kwamen. Ik vroeg me ook af wat je ermee zou kunnen, hoe het de Molukse gemeenschap verder zou brengen. Dezelfde gedachten had ik toen in 2012 Emile Roemer (SP) ineens van de Nederlandse regering excuses aan Molukkers eiste. Harry van Bommel, partijgenoot van Roemer, stond als een van de weinige buitenlandwoordvoerders in de Tweede Kamer bekend als volksvertegenwoordiger die zich echt bekommerde om wat er in de Molukken met politieke gevangenen gebeurde. Maar een roep om excuus door zijn partijleider, zoals in 2010 door Freek de Jonge, was weer iets anders en voelde minder natuurlijk. Het voelde ongemakkelijk, want het schuurde.

En dan nu dus de recente aandacht van Freek de Jonge in zijn verkiezingsconference voor een stuk van de Molukse geschiedenis. Was die zo ongemakkelijk, zoals ik eerst dacht? Daar is een aantal belangrijke dingen over te zeggen. Een eerste punt is dat het onontkoombaar lijkt dat Molukkers geassocieerd worden met kapingen. Daar staat tegenover dat de aanval op de trein bij De Punt het afgelopen jaar een uiterst belangrijk thema was. Mede dankzij de onderzoeken om te achterhalen wat er precies in de trein was gebeurd. Logisch, of beter: belangrijk dus dat Freek de Jonge dat thema in zijn conference besprak. Is het een probleem dat hij wat dingen historisch fout had? Dat kun je hem niet kwalijk nemen, Molukkers zelf hebben die feiten ook niet altijd op een rijtje. Daar ligt een taak voor historici.

Blijft over de boodschap van Freek de Jonge aan Dries van Agt: vertel wat er echt is gebeurd; wees niet hypocriet en wees kritisch ten opzichte van de Palestijns/Israëlische kwestie maar geef je ook bloot in de Molukse kwestie. Deze oproep is stukken sterker dan zijn eerdere emotionele oproep. Want het gaat ergens over. Over een echt issue. Over het recht te weten wat er in de trein gebeurde en wat daarin de verantwoordelijkheid van de regering was. Ik zou het weer aandurven om Freek de Jonge voor een boekpresentatie uit te nodigen.
 

Laatst bijgewerkt: 5 april 2017