Ridderkerk: sterk verbonden met Molukse geschiedenis


Molukse wijken verspreid over heel Nederland hebben afzonderlijk een eigen verhaal met een uniek karakter. Deze keer aandacht voor de Molukse gemeenschap in Ridderkerk. De gemeente Ridderkerk ligt in Zuid-Holland en omvat onder meer de dorpen Bolnes, Slikkerveer, Rijsoord en Oostendam. De meeste Molukse gezinnen wonen in Ridderkerk-Oost en Slikkerveer. Een van de unieke Molukse gemeenschappen in Nederland met moslim- en christengezinnen.

“De Molukse moslims komen allemaal uit het kamp Wyldemerck en zijn tussen 1966 en 1969 naar Ridderkerk gekomen. De Molukse christenen komen hoofdzakelijk uit kamp Q dat voorheen in Slikkerveer (gemeente Ridderkerk) lag. Een aantal andere gezinnen is later vanuit Nieuw-Guinea gekomen. Dit zijn allemaal gezinnen waarvan beide ouders uit de Molukken komen. Dit in tegenstelling tot de ‘kamp Q-gezinnen’ die voor wat Ridderkerk betreft allemaal een gemengd Moluks-Nederlandse samenstelling hebben”, aldus Ghani van den Bergh (59), schrijver van onder andere ‘Wyldemerck, kamp voor islamitische Molukkers’ en ‘Wyldemerck, herinneringen in beeld’. Hij woont sinds 1973 in Ridderkerk en is met een Molukse vrouw, Soer Ollong, getrouwd.
“Binnen de Moluks-islamitische gemeenschap is Wyldemerck een begrip. Dit kamp lag zo’n vijf kilometer van het plaatsje Balk middenin de Gaasterlandse bossen. Het is het kamp in Friesland waar Molukse moslims van eind 1954 tot mei 1969 hebben gewoond.”


Rechts: kamp Wyldemerck, jaren '60 (MHM/coll. J.J. de Lima)

De eerste Molukse moslimgezinnen kwamen in 1966 in Ridderkerk te wonen. Molukkers - voornamelijk mannen - van kamp Q waren eerder in Ridderkerk gehuisvest, van januari 1952 tot september 1958. Deze mannen kwamen in 1951 als verstekelingen met het schip de Kota Inten. Het waren politieagenten (Polisi Istimewa/Negara) van de toen opgeheven deelstaat Oost-Indonesië (NIT- Negara Indonesia Timur).
Ed Sahulata (56 jaar) is bijna 40 jaar werkzaam bij de politie. Hij trad daarmee in de voetsporen van zijn vader: “In 1951 is het peloton van mijn vader - de NIT Polisi Istimewa - neergestreken in het kamp Q in Ridderkerk. Dit was een fabriekshal van een scheepswerf, waar de ooms te werk gesteld werden. Zelf ben ik geboren en getogen in Bolnes, waar maar een paar Molukse gezinnen waren. Voor mij is Ridderkerk als gemeente leuk en kleinschalig. Nog een beetje dorps, gelegen tussen de steden Dordrecht en Rotterdam.”  


Elftal van christen-Molukkers en elftal van moslim-Molukkers in 2011. Midden achter Ghani van den Bergh, links naast hem Ed Sahulata (privécoll. G. v.d. Bergh)

Over de band tussen moslims en christenen in Ridderkerk zegt Ed: ”Ik zie het als tolerant en modern van geest. Eigenlijk uniek. Een van de historische momenten die ik heb meegemaakt was in 2011, het 60-jarige verblijf van Molukkers in Nederland. Dat was een mooi feest, georganiseerd door moslim- en christen-Molukkers.” Met name de jongeren waren in beeld met muziek alsook bij de gezamenlijke tjakalale-opvoering van de tjakalelegroep Pasukan Hu’ul macan Lounussa (moslims) en de tjakalelegroep Ama Hatu (christen). Ed had toen de leiding over de tjakalalegroep Ama Hatu. Het ontstaan heeft te maken met zijn reis in 1992 naar Ambon.
“Mijn familie daar zei: ‘Ed is thuis’. Zo voelde dat ook. Daarna heb ik veel info geabsorbeerd over de Molukken. Geïnspireerd door een oom van de eerste generatie werd ik trainer van Ama Hatu.“

Ed Sahulata (linksboven) met tjakalelegroep Ama Hatu (privécoll. E. Sahulata)

Ghani: “De twee groepen moslims en christenen leven als groep meer naast dan met elkaar. Maar de band tussen de groepen is zonder meer goed. Ridderkerk kun je zien als een rustige Molukse gemeenschap die zijn draai in Nederland heeft gevonden, zonder de Molukse identiteit te verliezen.”

De moskee Bait Al-Rahmaan (‘Huis van de Barmhartige’) is in 1984 gebouwd en staat aan de Bachstraat. Het is een moskee voor de Molukse islamitische gemeenschap in Ridderkerk. Het huidige bestuur van de Stichting Molukse Moskee Ridderkerk Bait Al-Rahmaan (SMMR) gaat over het beheer, het onderhoud en de veiligheid van de moskee. Daarnaast faciliteert en ondersteunt zij religieus-educatieve, sociaal-culturele en maatschappelijke activiteiten.

Munah Hatuluwaja. Rechts: moskee Bait Al-Rahmaan (MHM/coll. IWM/foto: O. Tatipikalawan)

SMMR telt negen bestuursleden waarvan zes vrouwen. Munah Hatuluwaja (21 jaar) is studente Crossmediale Communicatie aan de Hogeschool Rotterdam en is de jongste van de groep. Munah is opgegroeid in Ridderkerk en woont er nu nog steeds. “Mijn opa en oma zijn met hun kinderen en (schoon)moeder vanuit Balk naar Ridderkerk verhuisd. Tot 1969 woonden zij in het islamitische kamp Wyldemerck.”
Sinds februari 2016 is ze lid van het moskeebestuur en houdt zich vooral bezig met de communicatie via social media en de website. “De moskee is geschonken aan de eerste generatie Molukkers. Onze grootvaders waren KNIL-soldaten en omdat zij in het Nederlands-Indisch leger zaten kregen zij als dank een moskee van de Nederlandse regering. Dankzij de moskee word ik herinnerd aan mijn grootvader die in het KNIL heeft gediend. Maar ook aan mijn Molukse afkomst en de geschiedenis die heeft geleid tot ons bestaan in Nederland.”
Het typisch Molukse aan de moskee is ‘de open uitstraling en de gastvrijheid: “We ontvangen broeders en zusters van verschillende soorten culturen. Daarnaast denk ik dat het ook typisch Moluks is, dat iedereen elkaar kent en dat wanneer je iemand van de gemeenschap ziet, je diegene groet met ‘oom of tante’.”

In de maanden april en mei staan er veel activiteiten op de rol. Op 23 april is er een lezing om stil te staan bij de Isra Miraj (de nachtreis die de profeet Mohammed - vrede zij met hem - heeft gemaakt). Dit wordt gezien als een belangrijke gebeurtenis in de islam. Verder is er op 6 mei een Oosterse Markt met kraampjes en verschillende hapjes: “Er zullen rondleidingen worden gegeven en ook zal er een tentoonstelling te zien zijn over de komst van de islamitische Molukkers in Nederland en hun verblijf in het kamp Wyldemerck. We hopen hiermee het contact met de buurt (moslims en niet-moslims) te versterken, maar ook kennis te geven over islam en islamitische Molukkers. Eind mei is er een lezing over de Ramadan (vastenmaand). Dit vanwege de start van de vastenmaand op 28 mei. De datum is onder voorbehoud omdat de islamitische kalender, in tegenstelling tot de westerse kalender, wordt bepaald door de stand van de maan.”

Over de gemeente Ridderkerk zegt Munah: “Ik heb heel mijn leven in Ridderkerk gewoond dus ik weet eigenlijk niet beter. Het is klein, rustig en je kent iemand wel via via. Daarnaast is wonen in Ridderkerk voor mij erg fijn, omdat een groot deel van mijn familie hier woont. Als Molukse gemeenschap is het niet alleen gezelligheid en lekker eten, maar als gemeenschap probeer je er juist in moeilijke tijden, bijvoorbeeld bij een overlijdensgeval, voor elkaar te zijn. Wat me verder bij de Molukse gemeenschap in Ridderkerk opvalt, is dat het een gemeenschap is die zich sterk verbonden voelt met hun Molukse geschiedenis en identiteit. Voor de derde en vierde generatie Molukkers is het goed om te weten waar wij vandaan komen en waarom wij hier in Nederland terecht zijn gekomen.”

Lees verder over Ridderkerk en Kamp Q

Herdenkingen

Oud-bewoners herdenken het leven in kamp Wyldemerck op de plek waar het kamp vroeger stond. Een plaquette herinnert aan die geschiedenis.
Hieronder twee filmpjes van opvoeringen van een menari en een tjakalele tijdens zo'n herdenking.



Reünie, juli 2011 (privécoll. G. v.d. Bergh)


 

Laatste exemplaren te koop voor 5 euro p.s. excl. verzendkosten. Bestellen



Laatst bijgewerkt: 6 april 2017